Afscheid van oprichter Gijs Nebbeling

Von Münchhausenbeweging viert eerste lustrum

(door Tim Brouwer de Koning).

Met feestjes bouwen heeft de Von Münchhausenbeweging in Leiden nog weinig ervaring. Toch verloopt de viering van het eerste lustrum in gebouw De Nieuwe Energie op maandag 6 november gladjes. In een informele sfeer nemen tientallen baronnen en hartenjagers afscheid van oprichter of ‘founding father’ Gijs Nebbeling, die het na 5 jaar tijd vindt om het stokje over te dragen.

Vijf jaar, klopt dat wel? Strikt genomen niet, want de eerste aanzet tot de oprichting van de Von Münchhausenbeweging in Leiden deed Gijs al in 2011, zes jaar geleden. Zo’n eigentijdse telling past wel bij de beweging, die zelfs de eigen levensduur niet punctueel bijhoudt. Bijna alles is vloeiend, zullen we maar zeggen.

Dat Gijs er als assistent-ombudsman van het Leidsch Dagblad in slaagde om naar Rotterdams voorbeeld veel neuzen dezelfde kant op te krijgen, wekt ook 6 jaar later nog bewondering en waardering. Vooral de manier waarop Gijs ‘op zijn Nebbelings’ – zonder zich nadrukkelijk te profileren op het doel af – zaken op de agenda kreeg en vooral personen verder hielp of liet helpen, past helemaal in de samenleving van nu.

Met het eerste lustrum en het afscheid van Gijs staat de Leidse Von Münchhausenbeweging ook eens in het middelpunt van de belangstelling. Zowel Leidsch Dagblad als Leids Nieuwsblad vermeldt dat het netwerkgezelschap in stilte goed werk verricht, juist voor mensen die in onze ingewikkelde samenleving tussen wal en schip dreigen te vallen. Precies waarvoor de Von Münchhausenbeweging is opgericht, precies ook hoe Gijs al die jaren te werk ging.

De founding father was volgens de officiële pensioenregels al uitgewerkt toen hij aan zijn Leidse missie begon, om te beginnen een inspirerende sessie in het stadhuis met een recht-voor-zijn-raap betoog van de Rotterdamse Von Münchhausen-aanjager Aad van Nes. Ondanks diens goede raad duurde het nog bijna een lustrum voor in Leiden de oer-casus was opgelost, van de familie van de meervoudig gehandicapte Wesley wiens huis niet meegroeide met zijn lichaam.

In de slipstream daarvan slaagde de beweging erin ook andere uitzichtsloos lijkende casussen aan te pakken en zonder nee te zeggen  naar tevredenheid op te lossen. Gijs stuurde, koppelde en lobbyde op de achtergrond.

Deze maandagmiddag staat hij voor even op de voorgrond, met een even kunstzinnige als uitheemse vogel als welgemeend cadeau namens de beweging. En dan nog al die mooie woorden van onder meer wethouder Roos van Gelderen en tot slot – ter meerdere glorie van de beweging – met een foto in de krant. Als zijn laatste Von Münchhausenvergadering erop zit, krijgt Gijs al last van de eerste ontwenningsverschijnselen. ”Je blijft me toch wel de verslagen toesturen, hè?’’

Aandenken

De Stichting Platform Samenwerken heeft Gijs Nebbeling bij zijn afscheid een aandenken geschonken. Ter ere van vijf jaar Von Münchhausen Leiden kreeg de vertrekkende oprichter een verbronsde sculptuur/marmeren sokkel.

Artikel ‘Münchhausen doet in stilte veel goeds’ (Leidsch Dagblad/Aad Rietveld 07-11-17)

‘Soms moet je regels overtreden’

Hans Dingemanse gaat ver om mensen te helpen

Leger des Heils op zijn plaats in Leidse Von Münchhausenbeweging

Hans Dingemanse heeft er geen moeite mee om het Leger des Heils op de kaart te zetten. Hoewel hij nog maar kort meeloopt met de Leidse Von Münchhausenbeweging, werpt de gedreven manager zich  eind 2015 al op als gastheer, namens het Leger de Heils. Daarmee ontpopt hij zich onbedoeld als reddende engel, want alternatieven voor de bijeenkomst op maandag 1 februari 2016 waren er nog niet.

,,Ik wist niet eens zeker of we wel zo’n ontvangst in ons korpsgebouw konden houden’’, bekent hij. ,,Maar soms moet je lef hebben. Daarbij zeg ik bijna altijd ja. Die drive heb ik en zie ik ook om me heen bij Goodwillwerk Leger des Heils, zoals onze organisatie officieel heet. Wij zijn niet alleen een kerkgenootschap, maar ook bekend door opvang van daklozen, ex-gedetineerden en straatwerk.’’

Als relatieve nieuwkomer bij Von Münchhausen licht  Dingemanse de positie van het uit 1887 stammende Leger des Heils graag toe. Want waar in Leiden bijvoorbeeld houdt het domicilie? ,,Dat is in de Groenesteeg het kerkgebouw van het Leger’’, zegt hij, hoewel zijn werkplek in Den Haag is. ,,Daar staat het bedrijfsbureau. Wel worden we steeds actiever in Leiden en omgeving.’’

Zo werkt Dingemanse nauw samen met Het Veiligheidshuis. ,,Vandaar ook dat ik na een uitnodiging van wethouder Roos van Gelderen kennis heb gemaakt met Von Münchhausen. Ik vind het een prima netwerkbijeenkomst in een prettige sfeer en met een goede casuïstiek. Dingen blijven zich herhalen. Daarom is het noodzakelijk om bij elkaar te komen, de koppen bij elkaar te steken om wat af te dwingen.’’

Ook in zijn reguliere werkzaamheden treedt Dingemanse graag uit zijn comfortzone. ,,Dan ga ik bewust in gesprek met ondernemers, om hun kijk op bepaalde zaken te leren kennen. Of ik zoek contact met politieke partijen die niet zo veel affiniteit hebben met ons werk, zoals de VVD. In die kringen heerst soms verbazing over alle dingen die wij doen: pleegzorg, volwassenenzorg, ouderenzorg enzovoorts.’’

Met al zijn uitleg en zendingswerk wil de manager oplossingen vinden voor mensen die tussen de wal en het schip dreigen te vallen, zoals daklozen, ex-gedetineerden of verslaafden. ,,De invloed die je hebt moet je benutten. Daarbij loop je soms tegen regels aan, maar die moet je soms wat oprekken of zelfs overtreden. Dat is wel een beetje rebels. Ik duw graag tegen bestaande structuren aan. Het menselijk gedrag valt nu eenmaal niet in een hokje te dwingen. Bovendien gun ik ieder mens – of zoals wij dat zeggen: een schepsel van God – zijn eigen gekte.’’

Het baart de gewezen maatschappelijk werker (,,Heerlijk werk, al zou ik nu niet eens meer kunnen’’) zorgen dat de klandizie van het leger des Heils niet afneemt. ,,Er komen nieuwe daklozen bij als gevolg van de haperende economie. Zelfs mensen die het tot voor kort prima voor elkaar hadden, kunnen bijvoorbeeld door ontslag in de problemen komen. Schulden kunnen een molensteen om je nek zijn. Zulke mensen moet je snel een alternatief bieden, want als je een paar maanden onder daklozen verkeert, ga je aan dat leefpatroon wennen. Daarna wordt het moeilijk om eruit te komen. Het vinden van geschikte woonruimte is een terugkerend thema.’’

Dingemanse beseft dat het Leger des Heils zich in Leiden op hetzelfde terrein begeeft als stichting De Binnenvest met haar daklozenopvang. ,,Maar waarom zouden wij niet naast elkaar kunnen bestaan om elkaar scherp te houden? Ik geloof in diversiteit. Dat is wat anders dan individualisering, want die kan te ver doorschieten. Om me heen proef ik een hang naar gemeenschapszin. Participatie klinkt misschien prachtig, maar waarom is er eerst zo lang sprake geweest van individualisering?’’

Nu de samenleving er eenmaal zo voorstaat, wil Dingemanse het liefst iedereen helpen. In navolging van William Booth, die 150 jaar geleden in Londen de Salvation Army oprichtte. Net als de Engelse oprichter zijn werknemers en vrijwilligers van het Leger des Heils geworteld in het christelijk geloof, maar zonder het anderen op te leggen. ,,We helpen alle mensen die geholpen willen worden, ongeacht hun levensovertuiging.‘’

Ingrid Mazurel wil buurtgenoten zelfredzamer maken

‘Je hoeft niet alleen naar Von Münchhausen te gaan als je zelf een casus hebt’

‘Sociaal wijkteam moet nog bekender worden’ 

Voor Ingrid Mazurel snijdt het mes aan twee kanten. Als de teamcoach van Sociaal Wijkteam Bos- en Gasthuis op maandag 2 november Von Münchhausen ontvangt, kan zij allereerst haar gastvrijheid tonen. Daarnaast zijn de schijnwerpers gericht op de sociaal wijkteams, een tamelijk nieuw fenomeen in de samenleving. ,,Wij moeten nog bekender worden.’’

Aandacht is nodig, vindt Ingrid. Iedereen mag, nee, moet weten wat voor belangrijk werk het team verricht sinds de – aanvankelijk proefsgewijze  – start van de sociaal wijkteams in 2013. Haar uitvalsbasis is buurthuis Vogelvlucht.  ,,Maar buiten de spreekuren zul je hier weinig mensen aantreffen’’, zegt de ervaren teamcoach. ,,Wij vliegen vaak uit, willen aanwezig zijn in de wijk, gaan naar de mensen toe. Een van onze medewerkers die altijd goed herkenbaar en energiek door de wijk crost, kreeg pas een prachtig compliment: ‘je lijkt wel een kolibrie ’. ’’

Door een reeks veranderde wetten (Participatiewet, Jeugdwet en de Wet Maatschappelijke Ondersteuning) komen meer taken en een versoberd budget naar de gemeente toe. In Leiden werken de sociaal wijkteams nauw samen met het Jeugd- en Gezin Team (JGT) om mensen met zorgvragen te bedienen. ,,Onze organisaties hebben raakvlakken. Daardoor hoeft niemand tussen de wal en het schip te vallen. Wij proberen mensen die hulp zoeken zelfredzaam te maken of – als dat niet lukt – samen redzaam. Om een eenvoudig voorbeeld te noemen: voor iemand die niet meer kan lopen, organiseren we een rolstoel. Zonder veel geregel kan die persoon dan weer zelfstandig verder.’’

Individuele hulpvragen maakt het team als het even kan collectief. Maar als de problematiek zich daartoe niet leent, verwijst Ingrid mensen door naar gespecialiseerde hulpverleners. Lachend:  ,,Soms denken ze dat wij sociale huisartsen zijn, maar dat is natuurlijk niet zo. Wat we wel kunnen doen is mensen een steuntje inde rug geven als zij verdwalen in onze complexe maatschappij. Dan hoeven zij bijvoorbeeld na een echtscheiding of een sterfgeval de boot niet te missen. Met enkele gesprekken en tips kunnen mensen soms al weer zelfstandig verder. Maar als wij merken dat langdurige begeleiding nodig is, zijn daar andere instanties voor.’’

Door deze werkwijze komt Ingrid bijna als vanzelf bij de Von Münchhausenbeweging terecht. Ook daar bestaat het principe dat je ketenpartners zoekt als je zelf met een probleem (casus) niet verder komt. De onderlinge lijnen moeten kort zijn en van afschuiven is geen sprake. ,,Von Münchhausen kende ik al, want ik heb wel een prettig contact gehad met Ton (Snepvangers, van Diaconaal Centrum De Bakkerij), zonder dat dat overigens meteen tot een oplossing leidde. Maar je hoeft niet alleen naar Von Münchhausen te gaan als je zelf een casus hebt; je kunt ook problemen van andere instanties helpen oplossen. Daarom vind ik het nuttig om vast toe te treden.’’

Net als in veel  Von Münchhausen-gevallen herkent Ingrid in haar dagelijks werk bepaalde patronen . ,,Vaak komen mensen op ons inloopspreekuur (of op afspraak) met een enkelvoudige hulpvraag, bijvoorbeeld van financiële aard. Als je dan doorvraagt, blijkt er vaak sprake van een meervoudige problematiek.’’

Om de problemen in de wijk te kunnen signaleren, moet de drempel van buurthuis Vogelvlucht laag zijn. ,,Niet iedere inwoner weet precies waar alle wijkteams in Leiden zitten, ondanks een eerder publiciteitsoffensief. Helaas kunnen we nog niet iedereen bereiken. Maar horen we,  bijvoorbeeld van bezorgde buren of familie, dat iemand in de wijk de deur niet meer opendoet dan blijven we niet wachten. Dan zoeken we meteen zelf contact.’’

Ingrid krijgt ook signalen dat mensen zorg mijden, bijvoorbeeld door verhoging van de eigen bijdrage voor huishoudelijke ondersteuning. ,,Die ontwikkeling baart me zorgen, ook al kan ik geen concrete gevallen noemen. Maar als ik hoor dat mensen om financiële redenen moeten afzien van zorg, vraag ik mij af of wij met zijn allen nog wel zo sociaal zijn.’’

Daarmee wil Ingrid niet zeggen dat de geldkraan onbeperkt open moet. Graag zet zij de tering naar de nering, door hulpzoekenden zo veel mogelijk ‘in hun eigen kracht te zetten’. De Leidse aanpak, enthousiast uitgedragen door wethouder Roos van Gelderen (,,Zij heeft een tomeloze energie’’) spreekt Ingrid aan. ,,Maar dan nog merk je dat je – zelfs met tien hulpverleners –  niet elk probleem kunt oplossen.’’

Sociaal wijkteams in Leiden

Het sociaal wijkteam is  er voor iedereen die er zelf even niet uitkomt en ondersteuning nodig heeft. Leiden heeft acht sociaal wijkteams. Er zit dus altijd een wijkteam bij u in de buurt, waar u terecht kunt met uw vragen over wonen, werken, omgaan met geld, zorg en gezondheid. Maar ook als u goede ideeën heeft voor uw wijk of een steentje wilt bijdragen door anderen te helpen bent u van harte welkom! Het sociaal wijkteam denkt en werkt met u mee. Samen met u zoekt het sociaal wijkteam een antwoord op uw vraag of een oplossing voor uw probleem. En als het wijkteam uw vraag niet kan beantwoorden, kijkt het samen met u waar uw vraag wel thuishoort. In het sociaal wijkteam werken professionals met veel ervaring met maatschappelijk werk, ouderenwerk en welzijnswerk. Ook weten ze alles van de Wmo. Er is bovendien veel contact met vrijwilligers en andere professionals die ingeschakeld kunnen worden als dit nodig is.

Sociaal Wijkteam Bos- en Gasthuis

Boshuizerlaan 5 (Buurthuis Vogelvlucht)

Openingstijden (inloopspreekuur):

Ma: 09.00 – 11.00 uur
Di: 09.00 – 11.00 uur
Wo: 09.00 – 11.00 uur
Do: 13.00 – 15.00 uur
Vr: Gesloten

http://gemeente.leiden.nl/themas/wmo/sociaal-wijkteam-bos-en-gasthuis/

Zorgcentrum Roomburgh opent zijn deuren voor Von Münchhausen-gezelschap 

‘Ik dacht dat het een eliteclubje was’

Nieuwkomer Martijn Steysel zoekt mens achter de regeling

Dat is wat je noemt een mooie binnenkomer. Martijn Steysel snuffelde in juni voor het eerst rond tijdens een bijeenkomst van de Leidse Von Münchhausenbeweging. De 34-jarige adjunct-directeur van R.K. Zorgcentrum Roomburgh was meteen verkocht. Nu krijgt hij op maandag 7 september meteen het hele gezelschap op bezoek, want de sociale wijkteams bleken andere verplichtingen te hebben op deze avond.

“Het heeft intern nog wel wat voeten in de aarde gehad”, zegt Martijn lachend. Maar wie A zegt moet ook B zeggen, vindt hij. En had de nieuwkomer zich in juni niet enthousiast aangemeld voor de volgende bijeenkomst, in november? Nou dan. September is slechts één bijeenkomst eerder. En bij Von Münchhausen is nee geen optie, zo veel had Martijn na één keer al wel opgestoken.

“Bij mijn entree, op uitnodiging van ‘baron’ Frank van Rooy (van Radius), was ik aangenaam verrast. Von Münchhausen Leiden kende ik nog helemaal niet. Ik dacht dat het een eliteclubje was dat wat zat te netwerken. Maar juist een beweging – het wordt zegt het al – spreekt mij enorm aan. De aanpak van een concreet probleem sluit aan bij mijn  manier van werken. Ook ik houd ervan om dingen in beweging te zetten. Ik krijg er energie van. Alleen kom je door de drukke dagelijkse realiteit te weinig toe aan sparren met andere partijen. Bij Von Münchhausen kan dat. Ik vind het waardevol om buiten de gebaande paden oplossingen te zoeken voor problemen. Te vaak doen we dat door alleen vanuit onszelf of onze eigen organisatie te redeneren.’’

Hoewel de ontvangst van ruim veertig gasten een extra inspanning vergt, verheugt Martijn zich op de aanstaande bijeenkomst. Hij kan maandag tonen wat het rooms-katholieke zorgcentrum, net zo schitterend als strategisch gelegen aan het Rijn-Schiekanaal, waard is. Sinds de verbouwing van vorig jaar is het gebouw ook van binnen tiptop, met als sieraad de zelfstandige keuken. “Een proef met gemaksvoedsel pakte wat mij betreft negatief uit. Zelf koken is veel lekkerder.  We koken niet alleen voor onze 80 bewoners, maar ook voor mensen uit de wijk. En maandag dus ook voor onze gasten.”

Als kleinschalige zorginstelling legt Roomburgh de lat graag hoog. “Wij hebben nieuwbouwplannen en willen van betekenis zijn voor de wijk.” Dat de aanpak aansluit, blijkt uit de wachtlijst van honderd mensen, met een wachttijd van 2 jaar. De rooms-katholieke signatuur (“Roomburgh staat daarom open voor alle gezindten”) blijkt onder meer uit de inpandige kapel, die dagelijks wordt bezocht en ’s zondags doorgaans vol zit. “De oudere generatie heeft hier duidelijk behoefte aan. Er zijn zelfs mensen uit andere provincies die hier wonen, omdat ze bijvoorbeeld onze pastoor kennen of graag in een katholiek zorgcentrum verblijven.”

Martijn kennen de bewoners ook, en andersom kent de adjunct-directeur alle bewoners en medewerkers persoonlijk. “Ik ben graag onder de mensen. Juist daarom heb ik als jurist (ministerie van VWS) mijn bakens verzet en bewust voor een baan in de zorg gekozen. Ik wil de mens achter de regeling zien. Spijt van mijn overstap heb ik nooit gehad. Wel ben ik erachter gekomen dat het in de zorg kei- en keihard werken is. De bureaucratie – vooral buitenshuis – zou ik wel willen missen. In plaats daarvan loop ik liever over de werkvloer.”

Maandagmiddag om vijf uur zal dat het geval zijn. Als gastheer van Von Münchhausen trakteert hij de bezoekers ongetwijfeld op een anekdote over Moeder Theresa. “Ik heb hem niet van mijzelf, maar van onze directeur.” De kern van het betoog komt erop neer dat zij met onze bureaucratische manier van zorgverlening toch niet uit de voeten zou kunnen om mensen te helpen. Ook zij zou het waarschijnlijk eerder op zijn Von Münchhausens doen: “Nee is geen optie.”

Interview GGD Hollands Midden

’Discussie mag nog wel wat scherper’

GGD Hollands Midden: Von Münchhausen in zakformaat

’Onderbouw een casus met feiten’

De GGD Hollands Midden is een trouwe deelnemer aan de Von Münchhausensessies. Vanaf het prille begin werkt de Gemeentelijke Gezondheidsdienst enthousiast mee om met andere instanties knelpunten in de samenleving op te lossen. ,,In onze eigen organisatie passen wij het Münchhausenmodel in zakformaat al langer toe.’’

‘Baron’ Sjaak de Gouw, directeur van de GGD,  verklaart zich nader. Rustig en raak legt hij uit dat de GGD op het snijpunt van bestuurlijke orde, veiligheid en zorg werkt. ,,Wij verbinden die drie terreinen’’, zegt hij. Ook wijkt  de GGD af van de rest doordat het bijvoorbeeld geen eigen opvangvoorziening heeft. ,,En geen raad van bestuur boven ons. De gemeente is onze bestuurder. In totaal heb ik  maar liefst 19 bazen.’’

Mede door die brede opzet is de GGD van nature geneigd om met partners in conclaaf te gaan. Of dat nu de politie, de woningcorporatie, stichting De Binnenvest of de gemeente is, samen sta je sterker. ,,Zo werkt Von Münchhausen ook’’, zegt Monique Veenstra enthousiast. ,,Dat had ik meteen in de gaten toen die meneer uit Rotterdam (Aad van Nes) in het stadhuis op een fantastische manier kwam vertellen hoe de beweging in Rotterdam optreedt.  Het is toch mooi dat wij ons er niet bij neerleggen dat zaken vastlopen omdat iedereen zich aan de regels houdt.’’

Als ‘hartenjager’ is Veenstra een vaste en graag geziene gast op de tweemaandelijkse bijeenkomsten. Niet alleen draagt zij regelmatig een casus aan, maar ook legt zij uit hoe de beweging nog beter kan werken. ,,Eigenlijk moet iedereen die een casus inbrengt zich goed voorbereiden en zijn casus met feiten onderbouwen. Soms is overleg met het meldpunt van de GGD al voldoende en hoeft zo’n zaak  niet eens bij Von Münchhausen te worden besproken. Of kan die juist krachtdadiger worden aangepakt. Daarnaast moet ik nog regelmatig uitleggen dat wij niet van de GGZ (Geestelijke Gezondheidszorg) zijn, al snap ik de vergissing.’’

Zaken die bij Von Münchhausen ter sprake komen, zijn volgens Monique Veenstra vaak ingewikkeld. ,,Ook al doe je nog zo je best als hulpverlener, dan nog ziet een klant soms onverwacht af van de geboden oplossing. Dat kan frustrerend zijn. Als je zo’n casus dan inbrengt bij Von Münchhausen, vind ik dat geen brevet van onvermogen. Integendeel, het zou wat mij betreft nog wel wat wilder mogen.’’

Sjaak de Gouw deelt die mening. De Leidse beweging blijft werkt volgens hem op operationeel niveau (de hartenjagers met hun casussen) prima, maar voor de baronnen ziet hij ook een schone taak weggelegd. ,,Als een casus zou vastlopen door een gebrek aan samenwerking, hoeven baronnen de zaak niet vlot te trekken. Pas als we tegen de grenzen van de regels aanlopen, kunnen wij die oprekken. We mogen dat misschien niet, maar gezien de ernst van de zaak kunnen we het dan toch doen. Die scherpte mis ik nog bij Von Münchhausen, maar misschien is het ook niet nodig.’’

Vandaar dat de GGD-directeur (,,Ik kom als ik verwacht dat mijn aanwezigheid een meerwaarde heeft’’) lang niet alle Von Münchhausenbijeenkomsten bezoekt. Op maandag 1 juni, als de GGD gastheer is, geeft hij uiteraard wel acte de présence. ,,Ik houd dat een  praatje zonder plaatjes.’’ Dan rest er nog tijd genoeg om oude en nieuwe casussen te bespreken, op acht hoog in het gebouw aan de Parmentierweg hopelijk in alle opzichten op hoog niveau. ,,Dat moet zeker lukken als de casuïstiek van tevoren wordt rondgestuurd’’, besluit Sjaak de Gouw.

Buitenring

Een verschil tussen de GGD en de Von Münchhausenbeweging in Leiden is de ‘buitenring’, zoals Sjaak de Gouw het noemt. Hij verstaat daaronder de organisaties die wat verder afstaan van de professionele hulpverleners, maar wel kunnen  bijdragen aan oplossingen voor lastige casussen. Kerken, fondsen en vrijwilligersorganisaties ziet hij als een welkome aanvulling.

Wel signaleert hij de beperking van deze buitenring. ,,Zulke organisaties missen soms het overzicht van het gehele netwerk. Ik merk dat bijvoorbeeld bij de nieuwe wijkzorgteams. Zij denken zaken te kunnen aanpakken, maar die blijken bij nader inzien soms toch te complex.’’

Toch hoopt Sjaak de Gouw dat de buitenring van de Von Münchhausen steeds breder wordt.  Volgens Monique Veenstra overweegt ook het Leger des Heils – voorheen nogal gereserveerd ten opzichte van de beweging – toe te treden.

Interview Frank van Rooij Radius

‘Wij hebben onze wortels in de wijk’

Radius werft oudere vrijwilligers als antwoord op vergrijzing

‘Baron’ Frank van Rooij wordt wijzer van Münchhausen

Radius is op maandag 13 april gastheer van Von Münchhausen. Directeur-bestuurder Frank van Rooij verheugt zich op die bijeenkomst. ,,Mijn powerpointpresentatie zal kort en bondig zijn’’, zegt hij lachend. ,,Want het gaat dan niet om Radius, maar om de beweging.’’

Toch legt Van Rooij graag uit wat zijn dagelijkse werk inhoudt. Hij geeft leiding aan een organisatie die zich inzet voor duizenden thuiswonende ouderen, chronisch zieken, gehandicapten en mantelzorgers in Leiden en Oegstgeest. Door diensten als het ouderenadvies, het wijkwerk op de locaties, Maaltijd aan Huis, personenalarmering en dagopvang kunnen ouderen langer zelfstandig wonen. Zo bespaart Radius de maatschappij kosten, en dat met een uitgebreid netwerk van vrijwilligers. ,,Wij zijn er voor wie het zelf niet redden’’, zegt de directeur  ,,inclusief Nieuwe Nederlanders. Radius Leiden en Oegstgeest heeft zijn wortels in de wijk.’’

Al in 2012 werd Frank van Rooij warmgemaakt voor Von Münchhausen, de beweging die geen ‘nee’ kent en over de schutting van de eigen organisatie heenkijkt. ,,Als ik me niet vergis heeft Marianne den Hartog van De Sleutels mij destijds enthousiast gemaakt.  ‘Baron’ Van Rooij somt op waarom hij deze Leidse beweging  goed vindt. ,,De lijnen zijn kort en door het informele karakter kom je gauw in contact met mensen die je anders nooit zou spreken. In zo’n setting kun je gemakkelijk over grenzen heen denken.’’

Von Münchhausen is volgens Van Rooij laagdrempelig en praktisch. ,,Het is slim bedacht, slechts twee uur, inclusief een goede maaltijd  – en dat aan het eind van de dag – zo zit je half acht thuis. Door het roulerende gastheerschap leer je bovendien andere organisaties beter kennen. Dat draagt weer bij aan onze kennis over de stad.’’

Wel vraagt de voorman van Radius zich af of de tweemaandelijkse bijeenkomsten voldoende opleveren. Op zijn aandringen kwam vorig jaar een overzicht van ingebrachte en opgeloste casussen tot stand: meten is immers weten.  ,,Ik weet eigenlijk niet wat een goede score is. Misschien kunnen we eens een enquête houden over wat organisaties verwachten van de beweging. We hoeven heus niet alle problemen van de stad te bespreken. Voor mij betekent Von Münchhausen een bijzondere constructie voor bijzondere problemen.  En onze bijeenkomsten bevorderen de deskundigheid.’’

Gedragscode
Op één punt kan Von Münchhausen Leiden zich volgens Frank van Rooij nog verbeteren. Hij pleit voor meer zorgvuldigheid op- het gebied van privacy. ,,Zeg maar een gedragscode: namen moeten niet genoemd worden, en dat slipt er wel eens doorheen.’’

,,Ik krijg daar vragen over van nieuwkomers’’, zegt hij. ,,Het gebeurt weliswaar niet zo vaak, maar het kan potentiële deelnemers afremmen om een casus in te brengen. Het verloop onder de deelnemers aan Von Münchhausen is zo groot, dat er toch een kans bestaat dat namen op straat komen te liggen. Dat kunnen we met zijn allen voorkomen door casussen anoniem in te brengen. De ene organisatie is daarin wat meer getraind dan de andere. Maar ik denk dat iedereen het met eens is dat dat zo moet. Verzachtende omstandigheid is wel, dat Von Münchhausen heeft geregeld dat de bijeenkomst besloten is en de website een afgeschermd gedeelte heeft.”

Waterland
Met wat passen en meten zouden de deelnemers aan Von Münchhausen op13 april wel onderdak kunnen vinden in één van de locaties van Radius, zelfs in het statige pand aan de Hooglandse Kerkgracht. Maar toch kiest de organisatie voor  een ander gebouw: het Waterland College. ,,Dat is een prachtige moderne school, waarmee we toch al nauwe betrekkingen onderhouden.  Zo organiseren we er met zeven andere organisaties om de 2 maanden een Alzheimer Café.’’ In wezen is deze samenwerking een Von Münchhausen in het klein, acht verschillende organisaties hebben het samen opgepakt. De deelnemende organisaties vullen elkaar aan waar dat nodig is.

Japan
Frank van Rooij vertelt, dat hij op werkbezoek is geweest in Japan. In het land van de Rijzende Zon mocht hij uitleggen hoe Radius erin slaagt veel ouderen actief te krijgen in het vrijwilligerswerk. ,,Op dat gebied scoort Nederland na Zweden het hoogst van de hele wereld. Veel beter ook dan Japan, dat nog meer vergrijsd is dan Nederland. In Japan is vooral in landelijke gebieden de mantelzorg binnen de familie nog erg intact, maar vooral in de steden is een grote behoefte aan vrijwilligerswerk onder de vergrijsde bevolking .’’

Via de Leyden Academy kwam Van Rooij in contact met een Japanse delegatie die onderzoek doet naar vrijwilligerswerk onder  ouderen. Nadat de Japanners eerst uitgebreid kennis hadden gemaakt met de aanpak van Radius, en collega organisaties,  kreeg Van Rooij een uitnodiging voor een tegenbezoek.  ,,Ik was voor hen, al zijn ze veel te beleefd om me zo te noemen,  de kers op de taart. De presentatie van hun driejarig onderzoek werd zo opgeleukt met praktijkverhalen.  In Tokio duurde mijn PowerPoint wat langer dan normaal, omdat ik een tolk nodig had. Maar de boodschap is overgekomen.  Ook ik heb heel wat opgestoken. Japanners worden, onder meer door gezond te  eten en veel te bewegen, gemiddeld nog ouder dan wij. Vandaar dat zij zo hard op zoek zijn naar vrijwilligers, omdat de individualisering in de samenleving en het isolement onder ouderen daar ook zijn toegenomen. Tot slot ben ik diep onder de indruk geraakt van de mooie omgangsvormen, de beleefdheid, het buigen en de aandacht in het contact zijn heel bijzonder.’’

Zie ook: www.radiuswelzijn.nl

‘Signalen uit de samenleving pikken wij meteen op’

Stichting 8 jaar geleden ontstaan uit woede over privatisering

,,JES Rijnland is uit een woedeaanval van twee collega’s ontstaan.’’ Zo, dat lucht op. Directeur-bestuurder Carolien de Groot windt er geen doekjes om en haar medewerkers Corina van Brecht, Nicoline Hoos en Milouda Lamzira knikken instemmend. De stichting Jeugd En Samenleving spant zich al 8 jaar met succes in voor kinderen die dooromstandigheden weinig kansen krijgen.

De boosheid gold de kwalijke gevolgen van de privatisering bij de School Begeleidingsdienst. Daardoor dreigde goede  interventies in de wijk verloren te gaan JES maakt zich als  maatschappelijke onderneming die sterk voor de rechten van het kind en handelt daarbij preventief. Door kwetsbare kinderen en de gezinnen waaruit zij voortkomen in een heel vroeg stadium steun te bieden, vermindert de kans op problemen. ,,Zonder JES zou Jeugdzorg het veel drukker hebben´´,  zegt De Groot.

Het succes van JES  – 31 medewerkers,  150 goedgetrainde vrijwilligers – verklaart zij vooral uit de korte lijnen die de organisatie heeft.  ,,Signalen uit de samenleving pikken wij meteen op. Dat lukt ons omdat wij veel in de wijken aanwezig zijn, ouders aanspreken en goede contacten met scholen, peuterspeelzaal en kinderopvang hebben. Steeds vaker merken we dat gezinnen elkaar aanmelden. Ze vertellen aan elkaar door wat JES zoal doet. Onze doelgroep bestaat uit gezinnen waarvan de sociaaleconomische positie niet zo sterk is. Vaak zijn de ouders laagopgeleid en betreft het meertalige gezinnen. Zo´n 80 procent van de gezinnen die wij helpen heeft roots buiten Nederland. Maar soms ook is het probleem dat kinderen in een sociaal isolement zitten of dat er eenvoudigweg te weinig bedden in huis zijn.´´

JES biedt in zulke gevallen hulp op maat, met tips, goede raad en diverse programma´s voor ´kinderen van 0 tot 24 jaar ´. ,,Wij zijn een wegwijzer, melden bijvoorbeeld in welk zwembad je op donderdagochtend met een hoofddoek terecht kunt of we geven opvoedingsondersteuning zowel individueel als in groepsverband.  Wij noemen ons wel eens VVV: Vinden, Vragen en Verbinden. Alles wat JES doet is erop gericht om kinderen sterker en  gelukkiger te maken.´´

Om de kinderen is het JES vooral te doen.  Veel hulpprogramma´s van de stichting hebben raakvlakken met school. Of het nu gaat om voorlezen door vrijwilligers, de projecten School ‘s Cool, Weekendklas, Key to Success, alles is erop ingericht om schoolgaande kinderen een duwtje in de rug te geven. De programma´s slaan vooral aan bij migranten, of meertaligen zoals De Groot ze bij voorkeur noemt. ,,Daar proef ik veel ambitie om wat te bereiken in het leven. Autochtone Leidenaars reageren vaak anders. ´Ik hoef geen hulpverlener in huis ´, hoor je wel eens. Of:  ‘Dan wordt mijn zoon toch stratenmaker’.  In onze Hollandse samenleving is het klaarblijkelijk nog steeds moeilijk om iets van een ander aan te nemen.´´ In dit geval een cadeautje in de vorm van steun voor de kinderen.

Hulp van JES is niet gratis, maar wel voor iedereen betaalbaar. De stichting draait verder op subsidie van de stad Leiden, aangevuld door subsidies van andere gemeente, fondsen en giften. Vanwege haar preventieve aanpak (,,Wij zijn geen hulpverleners’’) beschouwt JES zich soms als een vreemde eend in de bijt tussen organisaties die  of op onderwijs of op zorg zijn gericht, maar de contacten met andere instanties zijn goed.

In de Von Münchhausenbeweging draait JES volop mee. Vroeg of laat zou de stichting zich als gastvrouw aanmelden. Op maandag 2 februari (van 17.00 tot 19.00 uur) is het zo ver. ,,Wij vinden het een eer om het gezelschap dan te ontvangen in het monumentale Weeshuis (Hooglandse Kerkgracht 17s). Ons restaurant is ruim genoeg. Hooguit kost het parkeren in de buurt wat moeite.’’

‘Peuterspeelzaal wordt onbetaalbaar ’

Het zou zo maar een casus kunnen zijn op de eerste Von Münchhausenbijeenkomst van 2015.  De kenners van JES voorzien een algemeen probleem: ,,Gezinnen kunnen peuterspeelzaal niet meer betalen.’’ Carolien de Groot zag de bui al hangen. ,,Er wordt te veel vanuit geld en economie geredeneerd.’’ Maar is het wenselijk dat kinderen uit armlastige gezinnen dan maar niet naar de peuterspeelzaal gaan? De vraag stellen is hem beantwoorden.

Doelstelling JES Rijnland

De doelstelling van JES Rijnland is het vergroten van kansen voor alle kinderen, in het onderwijs en in de samenleving. JES richt zich daarbij op de ‘gouden driehoek’ van gezin, school en wijk. JES zoekt de jeugd en de ouders die extra ondersteuning kunnen gebruiken actief op en helpt hen de weg te vinden naar leerzame activiteiten en de juiste instanties. JES heeft zelf ook een aantal programma’s waar ouders en jeugd aan mee kunnen doen.

JES gelooft dat kinderen gelijke rechten hebben op kansen in het onderwijs en in de samenleving. Kinderen die opgroeien in gezinnen en wijken met een zwakke sociaaleconomische status en kinderen uit gezinnen met een migratiegeschiedenis hebben vaak minder kansen. Juist voor hen spant JES zich in.

Onder het motto Vertrouwen in je toekomst streeft JES ernaar dat kinderen:

  • opgroeien in een omgeving die hen stimuleert in hun ontwikkeling;
  • gebruik maken van belangrijke voorzieningen zoals voor- en vroegschoolse educatie (VVE) en bibliotheek;
  • goed voorbereid aan school beginnen;
  • in het schoolgaan ondersteund en begeleid worden;
  • deelnemen aan sociale, culturele en sportieve activiteiten.

 

Meer inlichtingen: www.jesrijnland.nl

Rosa Manus zorgt voor verrassingsmaal

Marion Suijker vergist zich zelden. Maar tijdens de Von Münchhausenbijeenkomst bij Rosa Manus moet de directeur-bestuurder haar ongelijk bekennen. De avondmaaltijd voor de veertig aanwezigen is -anders dan zij had voorspeld- toch bereid door enthousiaste bewoonsters.

Vooraf had Suijker gewikt en gewogen. Kunnen we onze cliënten wel vragen om voor zo’n groot gezelschap te koken? Zij moeten allereerst hun eigen leven weer op orde krijgen. Veel bewoonsters kunnen weliswaar geweldig koken, maar zo’n megamaaltijd schud je niet zo maar even uit je mouw. Bovendien, troostte de directeur zich, beschikt Rosa Manus over personeel dat ook graag en goed kookt.

 

Toen Suijker in de aanloop naar maandag 3 november signalen opving dat er vrijwilligers genoeg waren voor een ‘verrassingsmaal’, gaf zij de bewoonsters alsnog groen licht. Dat resulteerde in een tafel vol inheemse en uitheemse lekkernijen, van boerenkool met worst tot baklava en van couscous tot kokosballetjes. Te veel om op te noemen en zelfs te veel om op te eten. De trotse kookploeg nam rond de tafel een klaterend applaus in ontvangst.

Wie volgt?

Goed voorbeeld doet goed volgen. Dat blijkt bij de actie die Rosa Manus voert voor een mishandelde moeder. Zij zit – hangende een rechtszaak over haar verblijfsvergunning – in geldnood. Na een oproep bij de Leidse Von Münchhausenbeweging betaalde de diaconie van PKN Leiderdorp één maand huur. Dat goede voorbeeld vond navolging, want hoewel inmiddels alweer vele maanden verstreken zijn, is het steeds gelukt om de lopende huren te betalen.

We zoeken nog een instantie die – in afwachting van de uitspraak van de rechter – de laatste maand huur wil betalen’’, zegt Yvonne Hofmeester , coördinator ambulante hulpverlening van de Leidse vrouwenopvang Rosa Manus. Hofmeester roemt de betrokkenheid van de geldschieters, die soms anoniem willen blijven. Ook de coulante opstelling van woningcorporatie Portaal betekent een steuntje in de rug van de moeder. Zij is van oorsprong buitenlandse, maar haar minderjarige kind heeft de Nederlandse nationaliteit

Interview Rosa Manus

Thuis moet een veilige haven zijn’

Slachtoffers huiselijk geweld pakken bij Rosa Manus de draad weer op.

,,Voor één klap word je hier niet opgevangen.’’ Zo, die zit. Marion Suijker, directeur-bestuurder van Rosa Manus windt er geen doekjes om. Wie zich bij de vrouwenopvang in Leiden (en omstreken) meldt, zit doorgaans behoorlijk in de problemen.

Vrouwen en kinderen die slachtoffer zijn van huiselijk geweld, vinden bij Rosa Manus een veilig onderkomen. ,,Tijdelijk’’, haast Suijker zich te zeggen. Want de cliënten – zoals dat tegenwoordig zo chic heet  – worden geacht na maximaal 7,5 maand hun leven weer op de rails te hebben. Op eigen benen verlaten zij Rosa Manus via de hoofduitgang, om plaats te maken voor lotgenoten.

Hoe schrijnend de situatie vaak ook is, de vrouwenopvang in Leiden ademt een prettige sfeer uit. Een toevluchtsoord voor  vrouwen (en kinderen) die hun eigen huis ontvlucht zijn.  ,,Thuis moet een veilige haven zijn’’, zegt Suijker (sinds 1 april 2014 directeur),  die tijdens het interview gezelschap heeft van haar ervaren medewerkster  Jacinta Güppertz. Met het overige personeel van Rosa Manus  doen zij er alles aan op dat voor elkaar te krijgen. Was de organisatie voorheen wat meer  naar binnen gericht, tegenwoordig mag de buitenwacht ook weten wat voor mooi werk de organisatie verricht.

Uiteraard zal dat nooit ten koste gaan van de privacy van de tijdelijke bewoners. ,,Soms worden zij gestalkt of proberen mensen binnen te komen die hier niets te zoeken hebben. Dat zijn trouwens niet alleen mannen. Huiselijk geweld is een groot probleem, dat zo’n 200.000 keer per jaar voorkomt in Nederland. En heus niet alleen bij mensen van buitenlandse komaf. Het komt in alles milieus voor, het kan in elke straat gebeuren.’’

Als cliënten – die niet altijd bij Rosa Manus wonen, er is ook ambulante hulpverlening plus een spreekuur in de wijk  – van de schrik zijn bekomen, moeten zij hun leven weer oppakken. Dat kan door trainingen, gesprekken, activiteiten en gezelligheid. Rosa Manus zorgt voor de faciliteiten. Zo huurt de opvang, met gemeentelijk subsidiegeld, regelmatig tolken in om met buitenlandse slachtoffers te kunnen praten.  ,,Dat kunnen net zo goed mannelijke als vrouwelijke tolken zijn, als cliënten geen bezwaar tegen een man hebben.’’

Hoewel de vrouwenopvang landelijk is georganiseerd, probeert Rosa Manus in Leiden en omgeving mensen zo veel mogelijk in de eigen regio op te vangen. Soms is het echter vanwege de veiligheid noodzakelijk om op een geheime plaats af te spreken. Na zo’n lastige aanloop geeft het de medewerkers voldoening als bewoners na enkele maanden op eigen kracht verder kunnen, bijvoorbeeld doordat voor hen een verblijfstatus is geregeld. ,,Al zullen sommigen ook na hun vertrek nog wel eens een vangnet nodig hebben.’’

In dat geval kunnen zij aankloppen bij Rosa Manus of aanpalende instanties. Suijker schudt zo een rij namen uit haar mouw van partners waarmee zij regelmatig contact heeft: jeugdzorg, Kwadraad, woningcorporaties, Stuv, de gemeente, stichting De Binnenvest, Libertas, ,,en dan vergeet ik er vast nog een heel aantal.  Ook werken we nauw samen met de politie. Die heeft goed zicht op huiselijk geweld en zet dat hoog op de agenda.’’

Ook de ketenaanpak van de Von Münchhausenbeweging in Leiden bevalt haar. ,,De bureaucratie mag nooit leidend zijn bij de oplossing van problemen. Vooral onorthodoxe zaken die vastzitten, vergen een onorthodoxe aanpak. Maar ik wil benadrukken dat er buiten Von Münchhausen om ook veel wordt bereikt door onderlinge samenwerking. Von Münchhausen is geen toverwoord waarmee alle problemen zijn opgelost. Ik zie het niet als een systeem, maar als een vangnet .’’

Suijker – voorheen acht jaar wethouder voor de PvdA in Gouda en tevens oud-directeurbestuurder van Kwadraad – is in enkele maanden al vertrouwd geraakt met haar nieuwe werkplaats. ,,Leiden is een leuke stad. Dat heeft zeker te maken met de studenten, die voor reuring zorgen.’’

Van de 35 steden in Nederland die vrouwenopvang kennen, slaat Leiden volgens Suijker een goed figuur. ,,Het gaat er hier professioneel aan toe. Rosa Manus zit ook in een mooi pand. Dat laten we graag zien als gastvrouw van de Von Münchhausenbijeenkomst op 3 november. ‘’

Ook dan staat de veiligheid (,,onze corebusiness’’) voorop. ,,We kijken goed wie er allemaal binnenkomen. Even hebben we nog overwogen om bewoners te vragen de maaltijd te bereiden. Maar op basis van vrijwilligheid vonden we dat toch een hele inspanning. Bovendien hebben we ook medewerkers die graag koken. En ik beloof je: de maaltijd heeft zeker een internationaal tintje.’’

Fondsen

Ondanks subsidies kost het Rosa Manus moeite zichzelf te bedruipen. Directeur Marion Suijker prijst zich gelukkig met de Stichting Vrienden van Rosa Manus, die manieren bedenkt om geld te werven voor de organisatie. Dat lukte bijvoorbeeld bij de Singelloop van 2013 en onlangs bij de Midnight Walk in Leiden, die 9000 euro voor Rosa Manus opleverde. Daarnaast ontving Rosa Manus onlangs geld van Kinderpostzegels voor een Veerkracht, een methodiek die wordt gebruikt voor kinderen die slachtoffer zijn van huiselijk geweld.

De casus die de organisatie eerder inbracht bij Von Münchhausen heeft ook een financiële component. Een vrouw die in afwachting was van een verblijfsvergunning, kon door een gebrek aan inkomsten haar huur niet betalen. Via  Von Münchhausen kwam dat de diaconie van de Leiderdorpse PKN (protestantse kerk) ter ore, die vervolgens eenmalig haar maandhuur betaalde. ,,Samenwerking met kerken en fondsen is voor Rosa Manus heel belangrijk’’, besluit Suijker.